Cycling

Critical Mass (Kritik Çoğunluk) Nedir?

Yayın tarihi: Kelime sayısı: 1110 Okuma süresi: 6 dakika

Pek çok ülkede, sürdürülebilir kentiçi ulaşımda önemli bir yeri bulunan bisiklet ile ilgili pek çok farkındalık etkinliği bulunmakta. Özellikle bu yıl (2018) itibariyle Türkmenistan’ın girişimi ve BM Geren Kurulu’nun А/72/L.43 sayılı kararıyla 3 Haziran’ın Dünya Bisiklet Günü olarak ilan edilmesi de bu amaçla oldukça faydalı olacaktır. Elbette bu ilk değil, 19 Nisan da bu anlamda Bisiklet Günü olarak kutlanan bir diğer sembolik tarih olma özelliğine sahip. Critical Mass ise bu sembolik günler arasından kendiliğinden ortaya çıkışı, herhangi bir hiyerarşi, üyelik, örgütleyi barındırmaması ile ayrışmaktadır. Peki, bu hareket kendiliğinden nasıl ortaya çıktı?

Critical Mass (Kritik Çoğunluk)

Critical Mass (kritik çoğunluk ifadesi hareketi işlev olarak da nitelendirdiği için makul bir karşılık gibi görünüyor) bisiklet ile yapılan bir topluluk olarak hareket etme durumunu ifade eder. Terimin kökeni olarak Çin’de ışıksız kavşaklarda otomobiller ile bisikletler arasındaki geçiş önceliği anlaşması gösterilmektedir. Bisikletliler kavşakta toplanıp yeterli çoğunluğa ulaştıklarında geçiş önceliği kazanarak geçiş sağlayabilmektedirler. Aşağıda Ted White‘ın Return of the Scorcher (1992) belgeselini iletiyorum. Belgeselde, 05:40 itibariyle bahsi geçen kavşaktan geçiş sürecini görebilirsiniz.

Critical Mass bir hareket olarak ise ilk olarak 25 Eylül 1992 tarihinde San Francisco‘da, 48 bisikletçinin katılımıyla gerçekleştirilen ve o dönemde Comute Clot olarak isimlendirilen etkinliği temel alır. Gerçekleştirilen bisikletle hareket etkinliğinin ardından izlenen Retourn of the Scorcher belgeselinde insan gücüyle çalışan araç tasarımcısı George Bliss’in Çin’deki bisikletçilerin bir araya toplanarak kavşaktan geçtiği olayı açıklamak için kullandığı Critical Mass ifadesi hareketin de ikincisi itibariyle ismini oluşturmuştur. Esasında George Bliss, critical mass ile fizik bilimindeki yeterli çoğunluk kavramını referans göstermiştir. Bu kavram gerçekleşebilecek fiziki olaylar için ulaşılması gereken eşiği/eşikleri belirtmektedir. Bu arada benzer bir topluluk hareketine 70’li yıllarda Stokholm’da da rastlanmaktadır. Ancak bu etkinlik Critical Mass kadar etkin bir bilinirliğe ulaşamamıştır. Yazıda sıklıkla bisiklet örneği verdiğim etkinliğin bisikletlerle sınırlı olduğu anlamına gelmesin. Etkinlik motorlu taşıtlar dışında kaykay, paten, tekerlekli sandalye, pogo stick gibi alternatif ulaşım araçlarının hepsini kapsamaktadır.

Önerilen Yazı

Critical Mass, şimdilerde bir çok ülkede ve genellikle her ayın son Cuma gününde düzenlenmektedir. Düzenlenen etkinlikleri ve diğer duyuruları hareketin web adresi (critical-mass.info) üzerinden de takip etmek mümkün. Türkiye’de CM tarafından listelenen bir etkinlik bulunmamaktadır. Ancak, aşağıda sosyal medya platformları üzerinden oluşturulmuş çeşitli sayfa ve grup linklerini görebilir, şehir gruplarının CM’ye dahil olabilmeleri ve düzenli etkinliklerle farkındalık kazanabilmeleri için insiyatif alabilirsiniz.

Yukarıda Letonya’nın başkenti Riga’da, Vanšu Bridge (Vanšu tilts) üzerinden başlayan ve kent caddeleri üzerinden devam eden etkinliği görebilirsiniz. Critical Mass başta da belirttiğim gibi herhangi bir örgütlülük barındırmamaktadır. Takip edilecek rota önceden paylaşılabileceği gibi seyir sürecinde de belirlenebilmektedir. Ancak topluluklar, dernekler vb. bünyesinde de planlanarak gerçekleştirilebilir. Aşağıda, 2017 yılında Critical Mass hareketinin 25. yılında gerçekleştirilen ve festival havasında geçen etkinliğe ait videoyu paylaşıyorum.

Hareketin temel esası, halka açık alanlarda motorlu taşıtlardan daha baskın konuma gelerek motorlu araçların kullanımını sınırlandırmak/engellemek/işgal etmek yatmaktadır. Bu eylem durdurmak anlamına gelmemeli, hareket alanının bisikletlilerin kontrolünde/blokajında olduğunu göstermelidir. Esasında etkilik, gündelik hayatta bir bisiklet sürücüsü ile motorlu taşıt sürücüsü arasındaki ilişkiyi rol değişikliği üzerinden göstermeyi amaçlamaktadır. Örneğin aşağıdaki görsel Mecidiyeköy Viyadüğü‘nde normal bir günü göstermektedir.

Mecidiyeköy Viyadüğü

Aşağıdaki görsel ile Critical Mass etkinliği sırasında Çek Cumhuriyeti’nde gerçekleştirilen ve bisikletliler tarafından araç trafiğinin kontrol edildiği etkinliği göstermektedir.

Critical Mass on the bridge over Nusle, Czech Republic, September 22, 2007

Bu arada Mecidiyeköy Viyadüğü fotoğrafında yer alan otobüs arkasındaki bir ambulans ve orta bölümde yer alan bir ekip aracı uzun bir süre siren çalmalarına karşın hareket edememişlerdir.

Critical Mass Neyi Amaçlamaktadır?

  • Halka açık alanları motorlu araçların devlet politikaları tarafından da desteklenen öncelikli durumundan kolektif bir şekilde kurtarmak,
  • Otomobillerin “kritik çoğunluk” durumunda dahi kendi hareket alanlarını engellediklerini göstermek,
  • Otomobillerin kent yaşamına olan yadsınamaz etkilerini (ekoloji, güvenlik, alan kullanımı vb.) net bir şekilde göstermek,
  • Bisikletlerin kritik çoğunluk durumunda dahi sağladıkları etkileri objektif bir şekilde deneyimletmek.

Yukarıdaki amaçlar çeşitlendirilebilir, genişletilebilir. Hatta otomobiller için sunulan taraflı yaklaşımlar çerçevesinde bir sivil itaatsizlik eylemi başlatabilir. Ancak merkezde olan her durumda bir spor ve ulaşım aracı olan bisikletin temel işlevini yerine getirirken bir otomobilin kendi işlevini sekteye uğratması durumu bulunmaktadır. Critical Mass bu duruma tanıklık edilmesi maksadıyla sosyal bir buluşma olarak planlanabileceği gibi belirli bir konsept bağlamında (çevre bilinci, altyapı eksiklikleri, güvenlik sorunları vb.) da düzenlenebilir. Düzenlenen bu etkinliklerde her bisiklet sürücüsü bisikletli topluluk ve hareket bilincine (korunma, trafik kuralları vb.) sahip olmalı, diğer sürücülerin güvenliğini tehdit edecek herhangi bir davranışta bulunmamalı ve yasalarla belirlenmiş haklar çerçevesinde hareket etmelidir. Bu Critical Mass etkinliği için izin alınması gibi bir anlama gelmemeli. Unutmayın, bisiklet kullanmak yürümek gibi bir hak, ayrıcalık değil. Yasalarla kastım can ve mal güvenliğinin korunması sınırlarına dikkat edilmesi. Bir çok etkinlikte görebileceğiniz gibi kask kullanmamak, çeşitli artistik hareketlerin yapılması, hız ve benzeri davranışlar pek de hoş olmayacak sonuçlar doğurabilmekte, gerginlik oluşmasına neden olabilmektedir.


Hey! Bir dakika!

Yeni içeriklerden haberdar olmak ister misin?


Kayıt Ol!

Etiketler

Yorumlar

Yazıyla ilgili düzenleme gönder!

Neden Yoldan Çıktım?

Neden Yoldan Çıktım?
Ekoyurttaş. Yazar, çizer, yürür-gezer, bisikletle ulaşır. Daha az tüketmenin, tüketmekten çok üretmenin, dönüştürmenin yollarını arar, paylaşır.

Sonraki Yazı

Ekoloji

Atalık Buğdaylar ve Ekmek Üretimindeki Tercihler

2016 yılı Aralık ayı itibariyle kendi ekmeğimi yapıyor ve tüketiyorum. Arada aksamalar olsa da hemen hemen her hafta, Cumartesi gününü...

Önerilen Yazılar