Aktüel

İstanbul Şehir Rehberleri

Yayın tarihi: Kelime sayısı: 1274

Osman Nuri Ergin tarafından binlerce sayfa tutan yayınlarından özellikle 1934 yılında yayınlanan İstanbul Şehri Rehberi özellikle yayınlandığı dönem itibariyle bir çok ilki barındırma özelliğine de sahip. Ancak, bu yayının benim için özellikle öne çıkan tarafı 1929 yılında yeni Türk harflerinin kabulü (1 Kasım 1928 tarihli ve 1353 Sayılı Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Kanunu sonrasında) ve Arap rakamlarının terki dolayısıyla 1927 yılında verilen sokak, meydan, yol ve benzeri alanların isimlerinin geçersiz kalması ve yoğun bir yeniden isimlendirme sürecinin ortaya çıkmasıdır. 10/12/1930 tarihinde “İstanbul’da sokak ve cadde isimleri kamilen değiştirilmiştir”. Ancak, döneme yönelik paylaşılan bilgilerden, yapılan bu isim değişikliklerinin halka bildirilmemesi nedeniyle adres bulmak oldukça güç bir hale gelmiştir.

Müslüm Yılmaz tarafından kaleme alınan ve Türkiye Mecmuası’nın 2013 yılı 1. Sayı, Cilt 23’te yayınlanan Osman Nuri Ergin: Hayatı, Şahsiyeti ve Eserleri (1883-1961) başlıklı makaleyi okuyabilirsiniz.

Bu vesileyle bahsi geçen rehber Latin alfabesi kullanılarak yazılan ilk Türkçe İstanbul rehberi olma özelliğine sahiptir. Döneme kısa bir bakış oluşturmak adına aşağıdaki alıntı uygun olacaktır.

Gerçekten 1928 başlarında Gazi “Türk Harfleri” konusunda harekete geçmiş, 8 Ocak 1928’de Mahmut Esat Ankara Türk Ocağında, Türk Harfleri hakkında bir konferans verirken, 8 Şubat 1928’de İstanbul’da Türkçe hutbe okunmuş, 24 Mayıs 1928’de de Latin rakamları “Türk rakamları” olarak kabul edilmiştir. 28 Haziran’da ise Harf Devrimi için “Dil Encümeni” oluşturulmuş, 17 Temmuz’da Encümende konuşan İsmet Paşa’nın bile bu konuda Gazi kadar cesur olmadığı, Gazi’nin, Arap harflerinden Türk harflerine tam geçiş için altı ayı yeterli bulmasına karşın, İsmet Paşa’nın yedi yıllık bir geçiş dönemine lüzum gördüğü anlaşılmıştır.

Fakat Gazi kararlı idi ve bu kararlılık içinde 9 Ağustos 1928’de Sarayburnu’ndaki Halk Gazinosu’nda söylevini verdi; “Yeni Türk harflerini çabuk öğrenmelidir. Bunu vatanperverlik ve milliyetperverlik vazifesi biliniz. Yeni Türk harflerini her vatandaşa, kadına, erkeğe, hamala, sandalcıya öğretiniz. Bu vazifeyi yaparken düşününüz ki, bir milletin %10’u, %20’si okuma yazma bilir, %80’i bilmezse bu ayıptır…”Harf İnkılâbı ve Atatürk, Prof. Dr. İsmet Giritli

Kaynaklar değerlendirildiğinde İstanbul’a dair farklı dillerde bir çok rehberin yayınlandığı görülebilmekte. 1839 tarihinde Paris’te basılan Guide du Voyageur à Constantinople et dans ses environs, 1841’de İstanbul’da Beyoğlu Levantenlerinden Alexandre Timoni tarafından yazılan Petit Guide Du Voyageur Dans L’Intérieur de Constantinople ilk eserlerden bazıları olarak nitelendirilmektedirler.

Petit Guide Du Voyageur Dans L’Intérieur de Constantinople

İki büyük cihanın mültekasında;
Türk vatanının zineti, Türk tarihinin serveti, Türk milletinin göz bebeği İstanbul; bütün vatandaşların kalbinde yeri olan bir şehirdir.
Gazi M. Kemal

İstanbul’da basılan ilk eser olarak nitelendirilebilecek Timonu’nin eseri ile Osman Nuri Ergin tarafından hazırlanan eser arasındaki 162 yıllık süreç de dahil olmak üzere aşağıda öne çıkan rehberlerin bir listesini tarihsel sıralama içerisinde görebilirsiniz. Bulabildiğim diğer şehir rehberleriyle listeyi genişleteceğim.

  • Petit Guide Du Voyageur Dans I’Intérieur de Constantinople, İstanbul, Alexandre Timoni, 1841
  • Guide du Voyageur en Orient: Turquie, Grece, Egypte, Constantinople: Henri Zellich, 1905
  • Guide for The Personally Conducted Sight Seeing trips by The American Navy, İstanbul, H. Matteosian, 1922
  • İstanbul: Rehber-i Seyyahin, Ernest Mamboury, İstanbul: Ritso ve Mahdunu Naşriyat, 1925
  • Concise Guide to the Palace of Topcapou (Old Seraglia), Other Palaces and Important Information to the Tourists, Mehmed Reshid, İstanbul: Fratelli Haim Matbaası, 1926
  • Constantinople: The Pearl of the Orient, İstanbul: Natta (National Turkish Tourist Agency), Abajoli Matbaası, 1927
  • Constantinople: The Pearl of the Orient, İstanbul: Natta (National Turkish Tourist Agency), Universum Matbaası, 1929
  • Guide Stamboul (Constantinople), Mehmed Reshid, İstanbul: Ekspres Matbaası, 1930
  • Illustrierter Taschenführer Durch Istanbul (Konstantinopel), İstanbul: Çituri Biraderler Matbaası, 1932
  • Guide to İstanbul, İstanbul: Turkish Touring Club, 1932
  • Quick Visit of Istanbul and Its Important Monuments, K. M. Vasıf, Anadolu Türk Kütüphanesi, Tasarruf Matbaası, 1933
  • Guide Touristique: Byzance Constantinople İstanbul, Ernest Mamboury, Milli Neşriyat Yurdu, 1934
  • İstanbul et Ses Monuments, Fuad Samih, İstanbul: Librairie Hachette, 1934
  • İstanbul, Semuh Yesarioğlu, İstanbul: Cemal Azmi Matbaası, 1946
  • İstanbul Touristique, Ernest Mamboury, Çituri Biraderler Basımevi, 1951
  • Tourist’s Guide to Istanbul, Rakım Ziyaoğlu, Hayreddin Lokmanoğlu, Emin Erer. Malcolm Burr (çev), İstanbul: Halk Basımevi, 1953
  • Guide to İstanbul, İstanbul: Denizcilik Bankası, Ressam Cahit Matbaası (Tarihten emin olmamakla birlikte yayınlanan çeşitli kaynaklar 1958 yılını işaret etmekte)
  • Everybody’s Popular Guide – İstanbul, F. Seymour Cole, İstanbul Fakültesi Matbaası, 1958
  • İstanbul: Pocket Guide, E. Mamboury, Pera Palas Otel, Printinghouse L. Babok & Son, 1959
  • Turistikos Odigos Stambul, İstanbul Turistik Rehberi, Spiridonos A. Daniskidi, İstanbul: Nur Basımevi, 1963
  • Encyclopedic Guide to Istanbul, Bursa and Yalova, M. Munim Eser (haz.), İstanbul: Yüksel Basımevi, 1965
  • Guide to İstanbul, XXII nd Congress May 31, İstanbul: Hünkar Basımevi, 1969
  • İstanbul: A Brief Guide to the City, Hilary Sumner-Boyd & John Freely, İstanbul: Redhouse Press, Servetifünun Matbaası, 1977
  • A Guide to Istanbul, Çelik Gülersoy, İstanbul, Sayılı Basımevi, 1978
  • İstanbul Şehir Rehberi: Cadde ve Sokak İsimleri, Turistik ve Pratik Bilgiler (City Guide: Avenue & Street Names, Tourist Information), Güzel İstanbul Vakfı, Cem Ofset Matbaacılık Sanayi A.Ş., 1988
  • İstanbul Şehir Rehberi, İstanbul Araştırmaları Merkezi, Ahmet Kal (Yayın Yönetmeni), 1998

İstanbul Şehir Rehberleri

Kültür A.Ş. tarafından yayınlanan (yeniden basım), Emin Nedret İşli tarafından hazırlanan Osman Nuri Ergin – Hayatı ve Eserleri’nden, eksik bazı alanların tamamlanması sürecinde ise Turistlere ve Tercüman-Rehberlere Yönelik Yayınlar Kaynakçası (Bülent Ağaoğlu, İstanbul, 1982)’ndan faydalandım. Doğrulama süreçlerinde ise kütüphaneler içerisinde farklı taramalar yapmam gerekti. Bu nedenle yukarıda yer alan listedeki bazı bilgiler Kültür A.Ş. tarafından yayınlanan kitapçıktakinden farklılık gösterebilir.

Peki, Rehberler Neden Bu Kadar Önemli?

Tarihsel dönemler her ne olursa olsun dönemi yansıtan düşüncelerin döneme tanıklık edenler, dönem içerisinde gözlemlerde bulunanlar, rekabet ve yakın ilişkiler gibi bir çok duruma göre şekillendiğini görebiliyorsunuz. Örneğin, bir Arap gezgin Bizans’ın sur duvarları ve Ayasofya hakkında detaylar verirken, bir Avrupalı gezgin notlarında çoğunlukla belli başlı kiliselere ve saraylara yer vermekte veya bir Rus hacının notlarında sanat eserlerinden, hipodromdan ziyade kutsal eserler öne çıkmakta. Bu ve benzeri bakış açıları ortak bağlamlar altında değerlendirildiğinde döneme ait bir çok fikir üretebilmenizi mümkün kılıyor. Bu nedenle rehberlerde içerik olarak öne çıkan başlıkları, haritaları ve kullanılan kelimeleriyle karşılaştırmalar yapabilmek adına oldukça önemli kaynaklar haline geliyorlar. Aşağıda Encyclopedic Guide to Istanbul, Bursa and Yalova başlıklı rehber içeriğinden bir restoran menüsü iletiyor ve değerlendirmeyi size bırakıyorum. Bu ve benzeri rehber içeriklerine dair oluşturduğum albümlere yukarıdaki liste üzerinden başlıklar halinde ulaşabilirsiniz.

İstanbul Şehir Rehberleri: Encyclopedic Guide to Istanbul, Bursa and Yalova

Paylaşacağım diğer gezgin notları, araştırma ve rehber içeriklerinde de amaçladığım bu şekilde bir dönemsel karşılaştırma yapabilmek, söz konusu olan değişimi kendi perspektifimizden yorumlayabilmek.

Hey! Bir dakika!

Yeni içeriklerden haberdar olmak ister misin?


Kayıt Ol!

Etiketler

Yorumlar

Yazıyla ilgili düzenleme gönder!

Neden Yoldan Çıktım?

Neden Yoldan Çıktım?
Ekoyurttaş. Yazar, çizer, yürür-gezer, bisikletle ulaşır. Daha az tüketmenin, tüketmekten çok üretmenin, dönüştürmenin yollarını arar, paylaşır.

Sonraki Yazı

Aktüel

Çam Kese Böceği (Thaumetopoea pityocampa Schiff)

Görüntü ve davranış olarak oldukça dikkat çeken bir böcek olan Çam Kese Böceği genellikle çam ormanlarında oluşturdukları uzun...

Önerilen Yazılar