Aktüel

Kış Sporlarında Giyim

Yayın tarihi: Kelime sayısı: 2535

Soft Shell ve Hard Shell ile ilgili yayınladığım yazıyla birlikte, içerisinde olduğumuz kış mevsimine dair giyim konusunu genişletmeye devam edeceğim. Bu yazıda, verimli bir şekilde nasıl ısı ve ter kontrolü sağlayabileceğiniz, tercih edeceğiniz katmanlar ve bu katmanların özellikleri ile bir kaç ürün önerisinde bulunacağım.

Kış Yürüyüşleri ve Giyim

Soğuk hava şartlarında hareket etmek, vücut ısısını dengeleyebilmenin ve bu şekilde hareket edebilmenin ayrı bir disiplin gerektirdiğini düşünüyorum. Özellikle doğa yürüyüşü yaparken izlenen rotanın ani bir yağmurla ne kadar değiştirilebileceğini, ıslanan kıyafetlerin ne tür sorunlar oluşturabileceğini ve ne kadar ağırlaşabileceğini, kurumayan kıyafetlerin ise ayrıca ne gibi problemler oluşturabileceğini bizzat yaşamak durumunda kaldığım için ne kadar mutluyum anlatamam. Çünkü, günün sonunda ciddi sağlık sorunları yaşamadan bu deneyimleri yaşamış ve sonraki yürüyüşlerde bu tecrübeler sayesinde oldukça konforlu ve korunaklı yürüyüşler yapmam mümkün oldu ve olmaya da devam ediyor.

Çocukluğumda, kış aylarında, yoğun kar yağışının olduğu zamanlarda tek parça kalın bir mont ile okula gitmek zorunda kaldığım günleri hala anımsıyorum. Ter içerisinde okula varılır, sırılsıklam olan montlar kalorifer peteklerine yaklaştırılır, bereler, eldivenler, atkılarla vücut nefes alamaz şekilde soğuktan korunurdu. Elbette, aksini bilmediğimiz sürece bildiğimiz her şeyin mutlak doğru olduğu yanılgısı üzerine konuşulması gereken çok ayrı bir konu… Neticede, okuldaki grip salgınlarının önü alınamaz ve kış boyunca kısır bir döngü içerisinde kalır dururduk. Zamanla bu bilgilerin ne kadarının doğru, ne kadarının yanlış ve ne kadarının da duruma göre değişkenlik gösterebileceğini öğrendik. Bu anlamda, tecrübelerime göre en etkili soğuktan, rüzgardan (wind chill etkisinden), yağmur ve kardan korunmanın, kuru ve terlemeden hareket edebilmenin en etkili yolu kalın kıyafet yerine farklı görevleri olan katmanlar halinde giyinmek. Burada dikkat edilmesi gereken doğru giysileri, doğru bir sırayla giymek gerektiği.

Üşümek ve Vücut Sıcaklığı

TDK‘ya göre; ısı yokluğundan, azlığından veya ısı kaybından etkilenmek, soğuğun etkisini duymak.

Üşüme damarların kasılması nedeniyle ortaya çıkar. Bunun tiroid yetmezliği (hipotiroidi), şeker düşüklüğü (hipoglisemi) gibi sağlık kaynaklı nedenleri olabileceği gibi, ısı azlığından, yokluğundan veya uygun kabul edilen 36.5-37.5 olan vücut sıcaklığının değişmesi/ısı kaybı oluşmasıyla soğuğun etkisinin hissedilmesi olarak da nitelendirilebilir.

Vücut Sıcaklığı: Dilin altından ölçüldüğünde 36.8 ± 0.4, anal, vajinal yolla ölçüldüğünde ise 37.0 derecedir. Bu değerler kişinin yaşına, cinsiyetine, sağlık durumuna, günün saatine, hareketliliğine vb. bağlı olarak değişkenlik gösterebilmektedir. Genellikle insan vücut sıcaklığında, 36.5–37.5 derece aralığı uygun kabul edilse de (N Engl J Med. 2008 Jun 5;358(23):2447-56. doi: 10.1056/NEJMoa0706930. Hypothermia therapy after traumatic brain injury in children.), son yapılan çalışmalar (Scand J Caring Sci. 2002 Jun;16(2):122-8. Normal oral, rectal, tympanic and axillary body temperature in adult men and women: a systematic literature review.) değişkenlere bağlı olarak 33.2–38.2 derece aralığının da uygun kabul edilebileceğini göstermiştir.

Neden Üşürüz?

Vücudumuz ısıyı düzene sokmak, dengelemek için bazı yöntemlere başvurmaktadır. Kıyafetlerimiz ne kadar yalıtımlı ve nefes alabilir olurlarsa olsunlar, hareketsizlik halinde nefes alıp vermemiz sonucu nem ve ısı kaybı devam edeceği için yine üşüme durumu söz konusu olacaktır. Çünkü, hareket etmediğimiz zamanlarda vücudumuz titreme ile sıcaklığı kontrol etmeye çalışacaktır. Üşüdüğümüzde damarların kasılması, kasların gerginleşmesi sonucu titremeye başlamamız aslında vücudumuzun uygulamaya koyduğu çözümlerdendir. Bu işlem susama, acıkma hislerinin merkezi olan, vücut ısısını ve kan basıncını ayarlayan Hypothalamus (Hipotalamus, önbeyin bölgesi.) tarafından kontrol edilir. Hypothalamus, vücut sıcaklığı çok yükseldiğinde terlemeyle vücudu da soğutmaktadır. Ancak, unutulmamalıdır ki bu titreme ve terleme hallerinin sürekliliği ve sıklığı bir şeylerin ters gittiğinin işareti de olabilir.

Yeri gelmişken değinmekte fayda var.
Sıcaklık: Bir ortamın ılıklığını ya da soğukluğunu gösteren bir ölçümdür.
Isı: Bir şeyin sıcaklığını artırmak için verilmesi gereken enerjidir ve birimi caloridir.

Spor ve Isı Değişimi

Hareket halindeyken ve hareketin yoğunluğuna bağlı olarak soğuk havada üşümemiz, eğer bir sağlık sorunumuz yoksa oldukça düşük bir ihtimaldir. Çünkü, hareket gerçekleştikçe, hareket etmek için ihtiyacımız olan enerjinin üretilmesiyle birlikte ısı açığa çıkmaktadır. Bu aşamada, giydiğimiz kıyafetlerin hapsettiği hava bu kıyafetlerin sağladıkları yalıtıma bağlı olarak hareket edecektir. Çünkü, bizi sıcak tutan giysiler değil, giysilerin hapsettiği havadır. Örneğin, bu kıyafetlerin ıslak olması halinde, kıyafetlerdeki nem ısıyı havadan 32 kat daha hızlı ileteceği için çok hızlı bir şekilde ısı kaybına maruz kalırız. Terlemek de bu durumla ilişkili olarak değerlendirilmelidir. Örneğin, teri hapseden ve uzun sürede kuruyan pamuklu kıyafetler özellikle spor yaparken mümkün olduğu kadar tercih edilmemelidir. Önemli olan, spor yaparken, yürürken harcadığımız enerjiye, tempomuza ve dış hava koşullarına bağlı olarak uygun kalınlıkta giyinmektir.

Uygunluk durumunu şöyle açıklayabiliriz:

  • Bir iç mekandan dışarıya çıktığımızda ani bir üşüme yaşadıysak, büyük bir ihtimalle oldukça ince bir kıyafet giymişiz ve yine büyük bir ihtimalle de kolay kolay ısınamayacağız demektir.
  • Mekan değişikliği sonrasında, eğer çok hafif serinlik hissetmişsek, bu durumu normal kabul edebiliriz. Çünkü, hareket etmeye başladıkça ısınacağız.
  • Dışarı çıktığımızda, hiçbir üşüme hissetmemişsek, büyük bir ihtimalle hareket ettikçe terlemeye başlayacağız.

Terleme esnasında, deriden uzaklaşan ter sıvısı zamanla buharlaşacaktır. Bu aşamada, giysinin nefes alabilme özelliği bu buharın dışarı çıkmasını sağlayacaktır. Eğer giysi nefes alamıyorsa ya da az nefes alabiliyorsa (pamuklu kıyafetler gibi) ortaya çıkan buharı giysi ve vücudunuz arasında kalıp tekrar sıvı hale geçecek ve ıslaklık yaratacaktır. Bu nedenle önemli olan, kıyafetlerimizin nefes alabilir özellikte olmasıdır. Elbette bunu tek taraflı düşünmemek gerekiyor. Çünkü, dış ortamda maruz kalacağımız ıslaklık ve rüzgar da üşümemize neden olacaktır ve suyu emen kıyafetler neticesinde yine hızlı ve tehlikeli bir şekilde ısı kaybı yaşarız. Bu nedenle, kıyafetlerimizin nefes alabilmesi, rüzgarı ve suyu engelleyebilmesi, su tutmama özelliği göstermesi tercih sebebidir. Özetle, kaliteli bir spor kıyafetinden beklenen kaliteli bir yalıtım sayesinde sıcak tutması, ter sıvısını vücuttan uzaklaştırması ve dışarı atması, maruz kaldığımız rüzgar ve suyun da vücudumuza temas etmesini engellemesidir. Bu özelliklerin hepsini bir arada sunan teknik kıyafetler çoğunlukla fermuarlarla birbirinden ayrılabilen katmanlar olarak Twin Jacket / 2 in 1, Triclimate Jacket / 3 in 1 şeklinde satılmaktadırlar.

Bu Katmanlar Nasıl Özellikler Barındırmaktadırlar?

Alt (İç) Katman

En alt katmanın amacı, kılcal hareket ile ter sıvısını deriden çekip buharlaşacağı üst katmana iletmektir. Vücuda doğrudan teması olacağı için, alt katmanın rahatsız etmeyecek şekilde yumuşak olmasına ve kokuyu engelleyen antimikrobik özelliklere sahip olmasına dikkat edilmelidir. Sıklıkla belirttiğim gibi, pamuklu kıyafetler ter sıvısını tutacakları ve geç kuruyacakları için bu katmanda tercih edilmemelidirler. Bu nedenle, yalıtımınız ve dış katmanlarınız ne kadar iyi olursa olsun çok hızlı bir şekilde üşüme gerçekleşecektir. Ek olarak, yünlüler de sıvıyı tutarlar ve diğer katmana iletmezler. Pamuklulardan farkı ıslakken de sıcak tutmalarıdır. Eğer, alt katman olarak yünlü giymek istiyorsanız Merinos koyunundan elde edilen Merino‘yu tercih edebilirsiniz.

Alt katmak olarak, sentetikler sıvıyı tutmazlar ve deri üzerinden ter sıvısını alıp dış yüzeyine, yani bir sonraki katmana geniş bir şekilde dağıtıp buharlaşmasını kolaylaştırırlar ve hızlı bir şekilde kururlar. Alt (iç) katman olarak, Capilene, Coolmax, Polartec Power Dry, Polartec Power Stretch, Polypropylene gibi sentetikler tercih edilebilir.

İç katmanda kullanılan Sentetik Kumaşlar

  • Polyester Kumaşlar: İç katman için en uygun kumaşlardır. Teri pek fazla tutmaz, kaşıntı ve kötü koku gibi olumsuzluklar oluşturmazlar.
  • Polipropylen Kumaşlar: İç katman için polyester kumaşlar kadar başarılı değillerdir. Teri pek fazla tutmasalar da, kötü koku oluşması ve kaşındırması gibi olumsuzlukları bulunur.

İzolasyon kalitelerine göre alt katmanlar 3 farklı kalınlıkta karşımıza çıkmaktadırlar. En ince olanları en az, en kalın olanları ise en fazla izolasyonu sağlamaktadır. Yapılacak aktiviteye ve hava şartlarına uygun olarak en uygun kalınlıktaki iç katman tercih edilmelidir.

Orta Katman

İç katman ve dış katman arasında kalan tüm giysiler orta katman olarak adlandırılır ve amacı yalıtımı sağlamaktır. Yine, sentetik kumaşlar bu katman için de öncelikli olarak tercih edilmektedirler. Orta katman sayısını ortam koşullarına, yapılacak aktivitenin zorluk derecesine göre birden fazla sayıda tercih edebiliriz. Örneğin, soğuk bir kış günü, rakımı çok yüksek olmayan hiking rotalarında alçak irtifada yapılan günübirlik doğa yürüyüşlerinde tek kat polar tercih edilebilir. Ancak, çetin hava koşullarının olduğu, yüksek irtifada, birkaç günlük trekking rotalarında birkaç kat giyinmek gerekecektir. Bu farklılıklara ek olarak, üşüme hali söz konusu olduğunda da katları artırabilir, terleme yoğun bir şekilde gerçekleştiğinde kat sayısını azaltıp ısı ve terlemenizi dengeleyebilirsiniz.

Orta katman olarak Polartec Fleece ve Merino tercih edebilirsiniz. Polartec Fleece‘in hafifliği, yumuşak olması oldukça konforlu bir faaliyet gerçekleştirmenizi sağlar. Çok iyi yalıtım sağlamasına ek olarak, hızlı bir şekilde kurur. Hidrofobi özelliği (bir molekülün sudan kaçınması) sayesinde sıvıyı hemen transfer eder. Hacimli olmaması, nefes alabilir olması, esnekliği, ıslak olduğu süre zarfında da sıcak tutabiliyor olması gibi daha bir çok özellik sunmasına karşın kolaylıkla alev alabilmektedir. Kalınlıklarına ve ek özelliklerine ve kalınlıklarına göre Polartec Classic 300, 200 ve 100, Polartec Thermal Pro gibi bir çok alternatif söz konusudur. En kalınları 300 ve en inceleri 100 ile numaralandırılır.

Polartec Fleece’e alternatif olarak yünde ıslakken sıcak tutar, oldukça iyi bir yalıtım sağlar ve kolay alev almaz. Ancak, Polartec Fleece’e kıyasla çok daha hacimlidir, ağırdır, kaşıntı yapar, alt katmandan iletilen suyu tutar.

Bu iki alternatifin dışında, faaliyetin türü ve hava şartlarına göre orta katman olarak Soft Shell, kaz tüyü ceketler, Thinsulate, PrimaLoft, Polarguard, Thermolite gibi sentetik izolasyon ürünleri de tercih edilebilir. Sentetik alternatifler yoğun bir şekilde geliştirilmeye devam etseler de ıslandıklarında da sıcak tutabilmeleri, çok hızlı kurumaları, ucuzlukları gibi avantajlarına karşın hala oldukça kısa ömürlüler. Kaz ve ördek tüyü ceketler ise, oldukça dayanıklı olmaları, hafiflikleri ve hızlı sıvı transferi sağlamalarına karşın ıslakken yalıtım özelliklerini kaybederler, oldukça pahalıdırlar, bakımları zordur ve alerjik reaksiyona neden olabilmektedirler. Bu arada, kaz/ördek tüyü ürünlerde “doldurulma gücü“, dolgu dağılım oranı ve tüy kalitesi (gıdık, sırt vb.) gibi özellikler ayrıca değerlendirilmelidir.

Doldurulma Gücü (Fill Power): Yumuşaklığı ve yalıtım özelliğini ifade eder. Teknik olarak 1 ons (28,35 gr) tüyün 1 inch (2,54cm ) küplük alanı doldurma oranıdır. Bu oran ne kadar yüksekse ürün o kadar sıcak tutuyordur. Tüyün kendi hacmi ve sıkıştırıldıktan sonra hacmini geri kazanma yeteneği 850, 800, 750, 650, 550, 400 gibi oranlar üzerinden ifade edilir.

Orta katmanın hareket kısıtlayacak kadar dar olmaması, esneyebilmesi, hafifiliği, yumuşaklığı, hijyenik özelliklerinin yanı sıra boyun ve koltuk altı gibi bölgelerde yer alan fermuarlar gibi havalandırma kalitesini artıracak özellikleri ekstra avantaj sağlayacaktır.

Dış Katman (Kabuk/Shell)

Dış katmanın amacı yağmur, kar ve rüzgar gibi dış etkilerden korunmamızı sağlamaktır ve Coated (Kaplamalı), Membran, Paramo olmak üzere üç tip altında değerlendirilir. Soft Shell ve Hard Shell ayrımında da değindiğim üzere, geçirgenlik özelliği ne kadar artarsa nefes alınırlık o kadar azalacaktır. Soft Shell ve Hard Shell ürünler kullanılacak faaliyetlere özel olarak geliştirilerek Polartec Fleece, kaz tüyü ve sentetik katkılarla güçlendirilebilmektedirler.

Kış Sporları İçin Önerilen Nedir?

Unutmamak gerekir ki, vücut ısısı düşmeye başladığında iç organların korunması amacıyla el ve ayaklara giden kanda azalma olacak, damarlar daralıp, kaslar gerilecektir. Terleme durumunda eğer sıvı vücudumuza uzun süre temas ederse soğuk doğrudan vücuda nüfus edecektir. Bu nedenle, tepeden ayağa, bereden çoraba kadar, mümkün olduğu kadar nemi transfer eden özelliklerdeki giysileri tercih etmemiz gerekmektedir. Sıklıkla tekrarladığım gibi katmanlar halinde giyinmek, tek ve kalın bir giysiye göre çok daha avantajlıdır, ancak illa ki 3 katman halinde giyinmek gerekir diyemeyiz. Bu sayıya, yapacağımız faaliyete, hava şartlarına ve ağırlık kriterlerimize göre karar vermemiz en doğrusu olacaktır. Ayakkabıların su geçirmemesi, eldiven kullanımı (mümkünse 2 parmaklı) ve bereyle (en çok kafamızdan ısı kaybederiz) de ek önlemler almamız uygun olacaktır.

Hey! Bir dakika!

Yeni içeriklerden haberdar olmak ister misin?


Kayıt Ol!

Etiketler

Yorumlar

Yazıyla ilgili düzenleme gönder!

Neden Yoldan Çıktım?

Neden Yoldan Çıktım?
Ekoyurttaş. Yazar, çizer, yürür-gezer, bisikletle ulaşır. Daha az tüketmenin, tüketmekten çok üretmenin, dönüştürmenin yollarını arar, paylaşır.

Sonraki Yazı

Cycling (Bisiklet)

İki Deniz Arası Rotası 3. Etap: Sazlıbosna-Yarımburgaz Mağarası

İki Deniz Arası rotasını tamamlamak için günlerdir hava durumununu yakından takip ediyor, kar yağışı için sabırsızlanıyordum. Khione...

Önerilen Yazılar