Görsel Kaynağı: Adalar Belediyesi
İstanbul

Prens Adaları: Heybeliada (Halki)

Yayın tarihi: Kelime sayısı: 1261

İkinci büyük adadır ve yoğunlukla Halki adıyla anılmaktadır. Bizans döneminde Demonisos ve Halki isimleriyle anılan ada ismini Çam Limanı’nda bulunduğu söylenen eski bakır madeninden (halki = bakır) aldığı düşünülmektedir. Söylenene göre madenden çıkarılan bakırdaki altın oranı o kadar yüksekmiş ki her türlü göz hastalığına deva olur, hatta dönemin ünlü heykeltraşlarından Sikinios’un bu madenden yaptığı Apollon heykeline bakanların gözleri insan ötesi keskinliğe kavuşurmuş.

19. yy.’da bir ara tekrar işletilen maden daha sonra ekonomik olmadığı için kapatılmıştır. Yine bu dönem adada kurulan Bahriye Mektebi (daha sonra Deniz Harb Okulu olmuştur) ile ada canlılık kazanmıştır. 1924 yılında Türkiye’nin ilk sanatoryumu da Heybeliada’da kurulmuştur.

Heybeliada tepeleri arasında en yüksek noktaya Değirmen Tepesi (136 m.) sahiptir. Diğer başlıca tepeler ise Ümit Tepesi (Papaz Okulu’ndan dolayı Papaz Tepesi olarak da isimlendirilmiştir, 85 m.), Köy Tepesi (128 m.) ve Baltacıoğlu (veya Makarios) Tepesi (98 m)’dir. Adanın en önemli bölümü kuzeydoğu sahilidir. Adada yerleşim tepeler arasındaki alanda yoğunlaşmıştır. Adada 4 liman bulunur. Limanlardan Çam Limanı ve Bahriye Limanı en önemlileridir.

Ada manastırlar ve kiliseler bakımından zengindir. Manastırların inşaası konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Görüşlerden baskın olan Aya Tria’nın (kimi kaynaklarda Aya Triada olarak geçmekte) korsanlar tarafından yağmalanmasını (860 yılı) temel alır. Bu görüşe göre manastır Fotios’un ilk patriklik yıllarında (857-867) inşaa edilmiştir. Manastır yağmalanmasının ardından neredeyse yeniden inşaa edilmek durumunda kalmıştır.

Adaya dair anlatılarda adada genellikle balıkçıların oturduğu ve Ambela olarak adlandırılan üzüm bağlarının olduğu yer alır. Adaya dair notlar kısıtlıdır ve İstanbul’un fethine kadar adaya ve Aya Tria manastırına dair pek bilgiye rastlanmaz. Bu manastır pek çok kez yangın nedeniyle hasar almıştır. 1831 yılında İstanbul Patriği IV. Germanos tarafından eskisinden daha görkemli bir şekilde yeniden inşaa ettirilmiş ve 1844 yılında Ortodoks din adamı yetiştirmek üzere öğretime açılmıştır. 1894 yılındaki deprem nedeniyle yıkılan manastır yardımlarla tekrar inşaa edilmiştir ve bugüne kadar ulaşmıştır. Papaz okulu olarak adlandırılan bu üç katlı binanın mimarı Fotiyadis’tir. Bu okul Ortodoks dünyasında oldukça önemli bir yer tutar. “Ruhban Okulu” diye ünlenmiştir, şimdilerde Adalar Özel Heybeliada Rum Erkek Lisesi olarak hizmet vermektedir.

1920’lerde büyük bir problem haline gelen verem salgını nedeniyle hastalık özelinde bir hastaneye gereksinim durulmuş şehir merkezine yakınlığı, temiz havası ve ada olması nedeniyle Heybeliada’da karar kılındığı dile getirilmektedir. Böylelikle 1924 yılında Atatürk’ün emriyle Heybeliada Sanatoryumu hizmete açılmıştır. İsviçre’deki bir sanatoryum model alınarak inşa edilen yapı başlangıçta 16 yatak kapasiteli olarak hizmet vermiş zaman içerisinde dev bir tesis haline getirilmiştir. 81 yıl boyunca (1924-2005) hizmet veren sanatoryum şimdilerde kaderine terk edilmiştir.

Çam Limanı yakınında Hagios Spiridonos Manastırı, Hagios Georgios Krimnos Manastırı bulunur.

Hagios Spiridonos Manastırı aynı zamanda Terk-i Dünya Manastırı olarak da bilinir ve içerisinde Arseniyos Kilisesi yer alır. Kilise 1868 yılında Hristos Manastırı’nda eğitim görmüş bir Papaz tarafından yapılmıştır. 1894 depreminden sonra yeniden yapılan ahşap bir yapıdır. Hz. Meryem, Aya Sypridon, Hz. İbrahim’in ikonaları bu kilisede bulunmaktadır.

Hagios Georgios Krimnos Manastırı (Aya Yorgi Uçurum Manastırı) 1758 yılında Patrik III. İonikios Karacas tarafından inşa edilmiştir. Uçurumun dibinde Hagia Ephemia ayazması bulunur. İonikos Karacas 1793 yılına kadar Heybelide bu manastırda oturmuş, vefatından sonrada kendisini bu bahçeye gömdürmüştür.

Panayia Kamarşotissa (Panagia Kamariotissa) Kilisesi adanın en eski kiliselerinden biridir ve Meryem Ana Kilisesi olarak da bilinir. Meryem Ana’ya ithaf edilen kilise 1341 yılında V. İoannes Palaiologos (Palelogos) tarafından yaptırıldığı söylense de Mimar Aristidis Pasadeos, 1931 yılında Rus arkeolog N. Brunof’un yaptığı etüdlerle yapının XI. ve XII. yy. arasında yapıldığını belirtirmiştir ve İoannis Paleogos’un kilisenin kurucusu olduğunu yazmıştır. Kubbeli Manastır (Panagia Kamariotissa/Kamariotisa) olarak da adlandırılan yapı içerisinde kalan, 1624 yılında korsanlar tarafından yağmalanan kilise 1672 yılında da yangın tehlikesi atlatmıştır. Bu yangında kilise bölümü hariç etrafındaki yapılar hasar görmüştür. 1797 yeniden restore edilmiştir.

Aya Nikola Kilisesi diğer kiliselere nazaran daha yenidir ve inşa tarihi bilinmeyen bir kilisenin yerine yapılmıştır. Bu kilisenin adadaki ilk yerleşim bölgesinin etrafında olduğu düşünülmektedir. Kilisede İsa’nın 12 havarisinin tasviri vardır ve bunlardan dördü incili yazan azizlerdir.

Diğer görülebilecek noktalar ise şu şekilde sıralanabilir.

Deniz Lisesi

Deniz subayı yetiştirmek amacıyla kurulan Mekteb-i Ulum-u Bahriye 1834 yılında önce Heybeliada’da kurulu Kalyoncu Kışlasına taşınmış, ardından Kasımpaşa’ya nakledilmiştir. 1852 yışında lise sınıfları eklenerek tekrar Heybeliada’ya taşınmış, Cumhuriyet’ten sonra Deniz Harp Okulu adını almıştır. 1985 yılına kadar Heybeliada’da kalan okul daha sonra Tuzla’ya taşınmıştır. Heybeliada’daki okul binası Deniz Lisesi olarak hizmet vermektedir.

Heybeliada Ruhban Okulu (Heybeliada Rum Erkek Lisesi)

9. yy.’da Despotlar Manastrı adıyla kurulan, yangınlar ve yağmalarla pek çok kez tahrip olan yapı günümüze Aya Triada adıyla ulaşmış bir manastır-okuldur. 1980’lerin sonuna doğru öğrenci yokluğu nedeniyle öğretim faaliyetleri duran okul-manastır zengin bir yazma kitap koleksiyonuna sahiptir. Şair Tandelidis uzun bir süre bu manastırda yaşamış ve okulun bahçesine gömüşmüştür. Osmanlı idaresinde 18. yy. itibariyle faaliyet gösteren okulda orta ve yüksek teoloji eğitimi verilmiştir. Cumhuriyet döneminde azınlık lisesi ve teoloji okuluna dönüşen kurum 1971 yılında özel yüksek okulların kapatılmasıyla birlikte Özel Heybeliada Rum Erkek Lisesi adını almıştır.

Halki Palas Oteli

1854-1918 yılları arasında uluslararası öneme sahip bir eğitim kurumu olan Elen Ticaret Okulu yanında öğrenci yakınlarının kalabilmesi amacıyla kurulan otel 19. yy. ortalarından bu yana Heybeliada’nın sosyal değişiminde önemli bir yer tutmaktadır.

Heybeliada Su Sporları Kulübü Derneği

Eski bir Rum ilkokulu olan bina günümüzde Heybeliada Su Sporları Kulübü Derneği tarafından kullanılmaktadır.

Yürüyüş & Bisiklet Rotası

Rotanın toplam uzunluğu 12 km. Kıyı ve iç bölgelerden oluşan rota kimi noktalarda toprak alanlara da girişler barındırmakta.

Önerilen Yazı

Kaynakça nedir?
  1. Adalar Belediyesi, Heybeliada
  2. Türkiye Adalar Atlası, Atlas Dergisi
  3. Heybeliada’da bir gün, Zero İstanbul
  4. Heybeliada’nın yalnız manastırı: Terk-i Dünya
  5. Panayia Kamariotissa Bizans Kilisesi-Heybeliada/Halki

  6. Heybeliada, Hayalleme
  7. Adalar’ın dünü, bugünü, yarını…
  8. İstanbul’un Semtleri, Heybeliada
Hey! Bir dakika!

Yeni içeriklerden haberdar olmak ister misin?


Kayıt Ol!

Etiketler

Yorumlar

Yazıyla ilgili düzenleme gönder!

Neden Yoldan Çıktım?

Neden Yoldan Çıktım?
Ekoyurttaş. Yazar, çizer, yürür-gezer, bisikletle ulaşır. Daha az tüketmenin, tüketmekten çok üretmenin, dönüştürmenin yollarını arar, paylaşır.

Sonraki Yazı

Brompton

Prens Adaları: Büyükada (Prinkipo)

Prens Adaları arasında en büyük ve gelişmiş olanıdır. Megale, Demonissia, Kızılada ve Prens Adası gibi isimlerle anılmış olsa da öne...

Önerilen Yazılar